Айни кунларда АҚШда уч нафар фарзандини ўлдирганини тан олган она атрофида жамоатчилик икки қарама-қарши томонга бўлинди. Бир томон уни уч гўдакнинг ўлими учун жавоб бериши керак бўлган қотил деб ҳисобламоқда. Иккинчи томон эса Линдси Клэнсини оғир туғруқдан кейинги психозга дучор бўлган, тиббий тизим томонидан ўз вақтида қутқарилмаган бемор сифатида кўрмоқда. Ҳатто унинг ота-онаси учун интернетда миллион доллардан ортиқ маблағ йиғилди. Суд ҳакамларининг 11:1 ҳисобида бўлиниб кетиши эса жамиятдаги қарама-қаршиликнинг суд залида ҳам акс этганини кўрсатди.

Аслида бу воқеа 2023 йил 24 январь куни Массачусетс штатидаги Дуксбери шаҳрида содир бўлган. Ўша пайтда 32 ёшда бўлган Линдси Клэнси уч нафар фарзанди — беш ёшли Кора, уч ёшли Доусон ва саккиз ойлик Каллан билан яшар эди. Клэнси туғруқ ва гинекология соҳасида ишлаган ҳамшира бўлган. У учинчи фарзанди туғилганидан кейин руҳий ҳолати кескин ёмонлашган. Тергов маълумотларига кўра, у уч фарзандини бўғиб ўлдирган. Кейин эса ўз жонига қасд қилиш мақсадида уйининг иккинчи қавати деразасидан сакраган. У тирик қолди, аммо оғир жароҳатлар оқибатида фалаж бўлиб қолди.

Болаларнинг жасадларини эса уларнинг отаси Патрик Клэнси ишдан қайтиб келгач топган. Бу жиноят ишида энг ҳайратланарлиси, болаларнинг ўлими ҳақида тортишув деярли йўқ. Унинг ҳимоячилари “у ҳаракатларни қилган пайтда у ақлий жиҳатдан ўзини бошқара олмайдиган ҳолатда бўлган”, дея таъкидламоқда. Ана шу нуқта бутун ишни бошқа даражага олиб чиқди. Ҳимоя томони Клэнси туғруқдан кейинги психоз ҳолатида бўлганини билдирди. Бу оддий депрессия эмас.Туғруқдан кейинги психоз жуда кам учрайдиган, аммо ўта оғир руҳий ҳолат. Унда инсон воқеликни тўғри қабул қила олмаслиги, галлюцинациялар, васвасаларга дуч келиши мумкин. Мутахассислар бу ҳолат тахминан ҳар 1000 туғруқдан бирида учрашини айтади. У ўз вақтида аниқланса, даволаш имкони мавжуд. Клэнси ҳимояси эса унинг ҳомиладорлик ва туғруқдан кейинги даврида руҳий саломатлиги билан боғлиқ муаммолар етарлича жиддий қабул қилинмаганини даъво қилди. Унинг оиласи ҳам Клэнси руҳий ҳолати ёмонлашаётганини сезганини айтган. Бироқ прокуратуранинг позицияси кескин фарқ қилади. Айблов томони Клэнси нима қилаётганини англаганини, унинг ҳаракатлари тасодифий эмаслигини ва жиноят олдиндан ўйланганини исботлашга уринди. Прокуратура чақирган суд-психиатрлари ҳам унинг ҳаракатлари психоз билан изоҳланишига шубҳа билдирди.

Демак, судда Клэнсининг икки хил қиёфаси намоён бўлди. Ҳимоя томони учун у оғир руҳий касалликка дучор бўлган она бўлса, айблов учун қилмишининг оқибатини англаган ва уч фарзандини қасддан ўлдирган аёл эди. Бироқ Клэнси иши суд залидан анча узоққа чиқиб кетди. Ижтимоий тармоқларда, аёллар гуруҳларида, руҳий саломатлик ташкилотлари ва фаоллар орасида у ҳақида кескин баҳслар бошланди. Бир томон: «У уч нафар боланинг ҳаётига зомин бўлди. Руҳий ҳолати қандай бўлишидан қатъи назар, қилмиши учун жавоб бериши керак», деган фикрни илгари сурди. Бошқалар эса: «Агар инсон оғир психоз ҳолатида бўлган бўлса, уни оддий қотил билан бир қаторда баҳолаб бўлмайди», деган позицияни ҳимоя қилди.

Айниқса, кўплаб оналар Клэнсининг туғруқдан кейинги руҳий ҳолати ҳақидаги маълумотларга эътибор қаратди. Улар учун бу иш шунчаки «уч фарзандини ўлдирган аёл» ҳақидаги жиноий иш эмас эди. Клэнси воқеаси орқали янада кенгроқ ва оғриқли савол ўртага чиқди: «Янги оналар руҳий жиҳатдан ёрдам сўраганда, жамият уларни ҳақиқатан ҳам эшитяптими?».

Баҳслар интернет доирасидан ҳам чиқиб кетди. Август ойида суд биноси ташқарисида Клэнсини қўллаб-қувватловчи юзлаб одамлар йиғилди. Уларнинг аксарияти аёллар эди. Кўпчилиги пушти рангдаги кийимларда келиб, оналарнинг руҳий саломатлигига жиддий эътибор қаратиш, шунингдек, туғруқдан кейинги психоз ҳақида жамоатчилик хабардорлигини оширишни талаб қилди. Улар Клэнсини “оқлаш”дан кўра, унинг иши орқали туғруқдан кейинги руҳий касалликларга эътибор қаратиш лозимлигини таъкидлаган. Бироқ бу намойишлар жабрланганларнинг яқинлари ва Клэнси танқидчилари томонидан салбий қабул қилинди.

Танқидчиларнинг фикрича, жамоатчилик Клэнсига ҳамдардлик билдириш билан уч нафар бегуноҳ бола Кора, Доусон ва Калланнинг тақдирини иккинчи ўринга суриб қўймоқда.Шу тариқа баҳс янада кескинлашди.

Клэнси ишида жамоатчилик реакциясининг энг кўзга ташланадиган кўринишларидан бири хайрия кампанияси бўлди. Линдсининг ота-онаси Майкл ва Пола Масгровлар учун очилган “The Musgrove Family Fund” номли кампания қисқа вақт ичида миллион доллардан ошди. Август ойининг охирига келиб, кампанияга 31 мингдан ортиқ киши маблағ бергани хабар қилинди. Сентябрь ойида, суд жараёнининг ҳақиқий эмас деб топлиши билан якунланганидан кейин эса маблағ $1,1 миллиондан ошди. GoFundMe платформаси кампания ҳақиқий ва тасдиқланган эканини маълум қилди.

Кампанияни ТикТокдаги она бошлагани ва унинг мақсади Клэнсининг ота-онасига молиявий ёрдам кўрсатиш экани хабар қилинган. Нега? Ташкилотчилар ва тарафдорларнинг тушунтиришича, Клэнсининг ота-онаси қизининг узоқ давом этадиган тиббий ва ҳуқуқий жараёнлари билан боғлиқ оғир вазиятда қолган.

Жамоатчиликдаги қарама-қаршилик суд залида ҳам акс этди. Линдси Клэнси ишини кўриб чиққан 12 нафар ҳакамнинг 11 нафари бир позицияда, бир нафари эса бошқа позицияда қолгани хабар қилинди. Ҳайъат етти кун давомида 38 соатдан ортиқ муҳокама қилди, аммо бир қарорга кела олмади. Ҳакамлардан бири руҳий касаллик билан боғлиқ ҳимоя позициясига қўшилмагани ҳақида баҳслар ҳам бўлди. Ҳимоя томони уни алмаштиришни сўради, аммо суд бу талабни рад этди. Массачусетс Олий суди ҳам шошилинч апелляцияни қаноатлантирмади.

Қарийб олти ҳафта давом этган судда 80 дан ортиқ гувоҳ, юзлаб далиллар муҳокама қилинди. Психиатрлар, психологлар, тиббиёт ходимлари, оила аъзолари ва бошқа гувоҳлар Клэнсининг руҳий ҳолати ҳақида турли нуқтаи назарларни билдирди. Унинг эри Патрик Клэнси ҳам судда гувоҳлик берди.У хотинининг руҳий ҳолати фожиагача кескин ёмонлашганини тасвирлади.Энг оғир жиҳатлардан бири шуки, Патрик хотинини кечирганини ҳам билдирган. Бу позиция ҳам Америка жамоатчилигида турли реакцияларга сабаб бўлди.Айримлар унинг кечирими инсоннинг руҳий касалликни тушунишга ҳаракати сифатида баҳолаган бўлса, бошқалар болаларнинг отаси сифатида бундай кечиримни қабул қилиш қийинлигини айтди. Ишнинг яна бир муҳим йўналиши Клэнси ва Патрик Клэнси томонидан тиббий хизмат кўрсатувчиларга қарши фуқаролик даъволари. Уларда тиббий муассасалар Клэнсининг оғир руҳий ҳолатини ўз вақтида аниқламагани, нотўғри ёки етарли бўлмаган даволаш унинг аҳволини оғирлаштиргани ҳақида даъволар келтирилган. Бу эса ишни янада мураккаблаштиради.

4 сентябрь кунида бўлиб ўтган суд Линдси Клэнсининг ишига нуқта қўймади. Прокуратура уни янги ҳакамлар ҳайъати олдида қайта суд қилиши мумкин. Шунингдек, тарафлар келишувга бориши ёки айблов стратегияси ўзгариши эҳтимоли ҳам бор. Клэнси ҳозирча давлат психиатрия муассасасида сақланмоқда. Кейинги суд мажлиси 29 сентябрга белгиланган.

Феруза РАҲИМОВА,

Ishonch.uz