Дональд Жон Трамп 1946 йил 14 июнда Нью-Йорк шаҳрида миллионер, кўчмас мулк соҳаси билан шуғулланувчи Фредерик Трампнинг оиласида туғилган. Бўлажак президент еттинчи синфгача Kew Forest хусусий мактабида, кейин эса Нью-Йорк ҳарбий академиясида ўқиган. 1968 йилда у Пенсильвания университетининг Уортон мактабини иқтисодиёт бўйича бакалавр даражаси билан тугатган. 2018 йилда The New York Times газетаси Трамп ота-онасининг аралашуви ва нотўғри ташхис туфайли ўқиш пайтида ҳарбий чақирувдан қочганини хабар қилган. Газетанинг ёзишича, бу 1968 йилда, Вьетнам уруши авж олган пайтда содир бўлган.

Тахминан шу вақт ичида Трамп оилавий бизнесга қўшилди. Кейинчалик у отасидан 1 миллион доллар қарз олганини, кейинчалик уни қайтариши кераклигини айтган. Forbes нашрига берган интервьюсида Трамп болалигида у ва акаси биринчи ишини бошлаш учун газланган ичимликлар идишларини йиғишга мажбур бўлганини ҳам айтган.

1970-йилларнинг бошларида АҚШнинг бўлажак президенти Trump Management ривожланиш компаниясининг президенти бўлди. Тез орада у уни Trump Organazation деб ўзгартирди ва меҳмонхоналар, казинолар ва гольф майдончалари қуриш учун ишлатди. 1978 йилда Трамп биринчи марта Нью-Йорк шаҳридаги Grand Central Station яқинидаги ташландиқ Коммодор меҳмонхонасини таъмирлаш ишларини амалга оширганида оммавий ахборот воситаларининг эътиборини тортди. Икки йил ўтгач, у Манхеттендаги кўп мақсадли осмонўпар бино Трамп Тауэрни қуриш ҳуқуқини қўлга киритди. Ҳозирда у Трамп корпорациясининг бош қароргоҳи саналади. Бўлажак Оқ уй эгасининг компанияси Жанубий Корея, Канада ва БААда ҳам фаолият юритган.

1980-йилларнинг охирларига келиб, Трамп отасининг бизнес империясидан тахминан 50 миллион доллар даромад олган эди. Турли вақтларда у Атлантик-Сити шаҳрида учта казино, элит гольф клублари ва Қўшма Штатларда ҳамда хорижда сайёҳлик курортларига эгалик қилган. У ҳатто Трамп университетини ҳам ташкил этди. 1988 йилда магнат Eastern Air Lines авиакомпаниясини 380 миллион долларга сотиб олди ва уни Trump Shuttle деб номлади. Бироқ, уч йилдан сўнг, кредитлар бўйича тўловлар тўланмаганлиги сабабли, авиакомпания банклар томонидан қайтариб олинди. Бизнесмен ўз бойлигининг бир қисмини Trump савдо белгисидан олди, бу савдо белгиси ҳали ҳам турли соҳаларда, жумладан, ривожланиш, меҳмондўстлик ва бошқа соҳаларда фаолият юритувчи компаниялар томонидан қўлланилмоқда.

Бироқ Трамп бизнесида ҳаммаси силлиқ кетмаган ва ҳатто банкротга ҳам учраган вақтлари бўлган. Трамп шахсан ўзи ҳеч қачон банкротлик эълон қилмаган, аммо у билан боғлиқ компаниялар бир неча бор банкротлик учун ариза беришган. The Washington Post хабар беришича, Taj Mahal кўнгилочар мажмуаси 1991 йилда банкротлик учун ариза берган. 1992 йилда Атлантик-Сити шаҳридаги яна иккита казино банкротлик учун ариза йўллаган. Бўлажак президентнинг баъзи бизнеслари 2004 ва 2009 йилларда ҳам банкрот бўлган. Трамп университети тақдири эса суд жараёни билан якунланди: собиқ талабалар уларга муваффақиятли кўчмас мулк инвестициялари бўйича ўқитиш ваъда қилинганини даъво қилишди, аммо бунинг ўрнига уларга қиммат курслар ва семинарлар сотилди. Трамп айбини тан олмасдан собиқ тингловчиларга 25 миллион доллар тўлашга рози бўлди.

Трамп таржимаи ҳолидаги энг асосий нуқталар бу унинг давлат раҳбари сифатидаги фаолияти ва сайловолди жараёнларидир. Дональд Трамп 2016 йилдан 2024 йилгача кетма-кет уч марта Республикачилар партиясидан президентликка номзод бўлди. Унинг доимий шиори “Американи яна буюк қилиш” (Make America Great Again) эди. Миллиардер биринчи муддатда собиқ давлат котиби Ҳиллари Клинтонни мағлуб этди ва 306 та сайловчи овозини (талаб қилинадиган 270 та овоздан) қўлга киритди, гарчи у халқ сони бўйича овоз беришда ютқазган бўлса ҳам. Трамп 70 ёшида лавозимга киришди ва ўша пайтдаги энг кекса биринчи марта Америка президенти бўлди. Илгари бу рекорд 69 ёшли Роналд Рейганга тегишли эди.

Сайловдан сўнг мамлакат бўйлаб норозилик намойишлари тўлқини авж олди: Трамп ирқчилик, аёлларга нисбатан нафрат ва ёлғончиликда айбланди. Оқ уйга келганидан бери 45-президент ҳақиқатан ҳам баҳсли сиёсат юритди. Масалан, у Эрон, Ливия, Сомали, Судан, Сурия ва Яман фуқароларининг АҚШга киришини тақиқлади, ҳужжатсиз иммигрантларнинг оилаларини ажратишга рухсат берди, Мексика билан чегарада девор қуришни ва Хитой билан савдо урушини бошлади ва дунё давлатларига қарши кўплаб божлар жорий қилди.

Трамп кўпинча сиёсий риторикани иммиграцияга қаратади, аммо унинг ўз аждодлари ҳам Қўшма Штатларга муҳожир сифатида кўчиб келган. Унинг онаси Мэри Энн Маклеод Шотландиянинг Льюис оролида туғилган ва 1930 йилда АҚШга кўчиб ўтган. У Фред Трампга турмушга чиқишдан олдин Нью-Йорк шаҳрида уй хизматчиси бўлиб ишлаган. Бўлажак президентнинг отаси эса Нью-Йорк шаҳрида немис муҳожирлари оиласида туғилган.

2020 йилги сайловлардаги мағлубиятга қарамай Трамп курашни давом эттирди. Демократик партиянинг сиёсати унга қўл келди, 2024 йилги сайловолди митингидаги суиқасд эса Дональднинг обрўсини кескин кўтариб юборди. Жо Байден ёши сабаб сайловда қатнашишдан воз кечди, унинг ўрнига келган Камала Харриснинг рейтинги эса кўнгилдагидек эмасди. 2024 йилги сайловларда ғалаба қилган Трамп АҚШ тарихида мағлубиятдан сўнг президентлик курсини қайтариб олган илк раҳбарга айланди. У шунингдек, икки сайловда икки аёл номзодни енгган илк президент саналади.

Трамп икки марта импичмент қилинган ягона АҚШ президенти бўлди. 2019 йилда Вакиллар палатаси миллиардерни ўз ваколатларини суиистеъмол қилиш ва Конгрессга тўсқинлик қилишда айблади, чунки у Украина томонига ўзининг Демократик рақиби Жо Байденни судга бериш учун босим ўтказган, аммо президент охир-оқибат 2020 йилги сайловларда мағлуб бўлган (у 232 сайловчи овозини олган). Республикачи мағлубиятини тан олишдан бош тортди ва тарафдорлари билан биргаликда сайлов натижаларига эътироз билдиришга уринди. 2021 йил 6 январда АҚШнинг 45-президентини қўллаб-қувватловчи намойишчилар оломони Капитолий биносига бостириб киришди. Ҳужум натижасида беш киши ҳалок бўлди. Бир ҳафта ўтгач, Вакиллар палатаси Трампга иккинчи марта импичмент эълон қилди. Бироқ, уни лавозимидан четлаштиришга қаратилган иккала уриниш ҳам муваффақиятсиз якунланди.

Bloomberg маълумотларига кўра, Трампнинг соф бойлиги 6,5 ​​миллиард долларга баҳоланмоқда. У дунёнинг энг бой 500 кишиси рўйхатида 481-ўринни эгаллайди. Forbes Trump Media and Technology Group қийматини 5,6 миллиард долларга, магнатнинг кўчмас мулкини 1,1 миллиард долларга, гольф клублари ва дам олиш масканларини 810 миллион долларга ва бошқа активларини 510 миллион долларга баҳолаган. Яна бир факт: АҚШ раҳбари умуман алкогол истеъмол қилмайди. Бунинг сабабларидан бири алкоголизмдан азият чеккан акаси Фреднинг ўлими эди. Трамп диет кока-колани жуда яхши кўриши билан машҳур. Financial Times нашрининг ёзишича, Овал кабинетда газланган ичимликни буюртма қилиш учун махсус қизил тугма мавжуд.

Трампнинг иккинчи муддатдаги раҳбарлиги, мутахассисларга кўра, силлиқ кетаётгани йўқ. АҚШ аҳолисининг катта қисми унинг сиёсатини маъқулламайди. Масалан, 2026 йил май ойидаги маълумотларга кўра, Newsweek томонидан эълон қилинган American Research Group сўровида Трампнинг рейтинги унинг президентлик давридаги икки муддати давомида энг паст даражага тушиб кетган. Респондентларнинг 31 фоизи Трампнинг фаолиятини маъқуллаган, 64 фоизи эса маъқулламаган. Апрель ойида бу кўрсаткичлар мос равишда 32% ва 63% ни ташкил этди. CNN учун ўтказилган май ойидаги сўровга кўра, респондентларнинг 65 фоизи Трампнинг фаолиятини маъқулламаслигини айтишган, атиги 35 фоизи эса маъқуллаган. Бу апрель ойига нисбатан норозиликнинг бир фоизга ошганини англатади. Трамп рейтинги тушиб кетиши сабаблари қаторида Эронга нисбатан агрессив ва муваффақиятсиз ҳарбий кампания, АҚШ иқтисодиётига зарба бераётган божлар сиёсати, ёқилғи нархининг ошиши ва Европадаги иттифоқчилар билан ўзаро ишончсизликнинг кучайиши сабаб қилиб келтирилган. Бундан ташқари, Россия-Украина урушини бир кунда тугатишга ваъда берган президент нафақат буни амалга ошира олмади, балки Яқин Шарқда янги нотинчликнинг юзага келишига сабаб бўлди.

Аброр Зоҳидов