Назира Тошпўлатова қарийб ўттиз йилдан бери журналистика соҳасига кадрлар тайёрлаб келаётган фидойи педагог. Юзлаб талабалар, ўнлаб тадқиқотчилар унинг илмий раҳбарлигида катта йўлга чиққан. Кимдир редакцияда ишлаяпти, кимдир илмий изланишда, кимдир эса янги журналистларни тарбиялаяпти. Журналист кадрларни тайёрлашга қўшган улкан ҳиссаси учун улар 2019 йилда “Дўстлик” ордени билан ҳам тақдирланган.

Ўтган йиллар давомида Назира опа нафақат дарс берди, балки журналистиканинг назарияси ва амалиётини чуқур тадқиқ қилди. Куни кеча эса “Ўзбекистонда таҳлилий журналистиканинг коммуникатив, интерактив ва интегратив табиати” мавзусидаги докторлик диссертациясини муваффақиятли ҳимоя қилди.

Тадқиқот долзарб масалага бағишланган. Чунки бугун ахборот майдони бутунлай ўзгариб кетди. Ўқувчилар кўп ҳолларда бир неча сониялик видеолар, қисқа хабарлар ва чақирувчи сарлавҳалар оламида яшамоқда. Аммо шундай шароитда жамиятга, соҳага энг керакли жанрлардан бири бу таҳлил. Таҳлил бўлмас экан, ўқувчи фикрлашдан ҳам тўхтайди. Шу нуқтаи назардан Назира Тошпўлатова тадқиқотида журналистикада таҳлилий жанрлар ҳали ҳам муҳим ва зарур эканлигини исботлади. Фақат уни замон талабига мос, интерактив ва қизиқарли тарзда тақдим этиш кераклигини таъкидлади. Олима ўз изланишларида нафақат Ўзбекистон матбуотини, балки жаҳон медиа тажрибасини ҳам қиёсий таҳлил қилди. Даврий нашрлар, интернет сайтлар ва халқаро оммавий ахборот воситалари мисолида таҳлилий журналистиканинг янги имкониятларини кўрсатиб берди.

– Даврий нашрларни кузатганимизда айрим таҳлилий мақолаларда масала кўтарилмасдан ҳисобот бериш устунлик қилмоқда. Журналист ва блогерлар томонидан яхши мавзулар олиб чиқилмоқда. Аммо айрим чиқишлардан масалага ечим топишдан кўра шов-шув кўтариш, лайк йиғиш учун ҳаракат қилинаётгандек таассурот уйғонмоқда, – деди Н.Тошпўлатова.

Ҳимояда аудиовизуаллик таҳлилий жанрларнинг имкониятини оширганини, бироқ телеграм канал ва сайтларда видеорепортаж тайёрланганда матн кам берилиши кераклиги айтилди. Айрим чиқишларда видеонинг тагида расмий матн ҳам кўп бўлаётгани танқид қилинди. Илмий кенгаш аъзоларидан бири долзарб мавзуларни кўтарганига қарамасдан сўнгги пайтларда бир нечта блогерларнинг қамалганига тадқиқотчининг муносабатини сўради.

– Уларнинг масалани кўтариб чиқишлари яхши, аммо услуби, ёндашуви, ахборот олиш этикасига риоя қилмаётганини оқлаб бўлмайди. Чунки ҳар қандай ахборот розилик билан олиниши, қонунчилик тартибига ва журналистика этикасига риоя қилиниши керак, – деди тадқиқотчи.

Амрулло Каримовнинг "Хориж ва ўзбек журналистларининг таҳлилий чиқишларидаги ўзига хослиги нимада?" деган саволига Назира Тошпўлатова «Хориж журналистларининг таҳлилида факт ва фикр кўп, матн қисқароқ, бизда мулоҳаза ва кузатувчилик етакчилик қилади. Матнлар каттароқ. Таклифим, уларни бироз ихчамлаштиришимиз керак», дея жавоб берди.

Ҳимоя жараёни жуда қизғин кечди. Илмий кенгаш аъзолари томонидан кутилмаган саволлар, жиддий мулоҳазалар билдирилди. Аммо ҳар бир саволга берилган жавоблар ҳам пухта ва аниқ бўлиб, ишнинг узоқ йилдан буён ўрганилаётгани, унинг ортида кўп меҳнат ва чуқур тадқиқот ётгани самараси бўлди.

Ҳимоя олдидан университет раҳбарларидан бири шундай деди: “Бу кунни кўпчилик жуда узоқ кутдик”. Ростдан ҳам бу бир олиманинг ютуғи эмас. Бутун журналистика таълими, медиа соҳаси учун ҳам муҳим воқеликдир. Ўрганишлар ҳадемай журналистика ривожи йўлида муҳим ҳисса бўлиб қўшилади.

Зебо Намозова

Ishonch.uz