“Буюк Арманистон” тузиш хаёли билан илҳомланган арманлар 1905–1907-йилларда озарбайжонликларга қарши очиқ ва кенг кўламли қонли қирғинлар амалга оширдилар.
Кейинчалик Россияда юз берган 1917 йил феврал ва октябр инқилобларидан фойдаланган ҳолда, арманлар ўз даъволарини болшевиклар байроғи остида амалга оширишга эришдилар. 1918 йил март ойидан бошлаб “аксилинқилобий унсурларга қарши кураш” шиори остида Боку Коммунаси томонидан Бокуни турклардан тозалашга қаратилган геноцид режаси амалга оширила бошланди.

Ўша кунларда минглаб тинч озарбайжонликлар миллий мансублигига кўра ўлдирилди. Арманлар уйларни ёқиб, одамларни тириклайин куйдирдилар. Миллий меъморчилик ёдгорликлари, мактаблар, шифохоналар, масжидлар ва бошқа обидаларни вайрон қилиб, Бокунинг катта қисмини харобага айлантирдилар.

Озарбайжон туркларига қарши геноцид Боку, Шамаха, Губа уездлари, шунингдек Қорабоғ, Зангезур, Нахчиван, Ланкаран ва Жанубий Озарбайжон шаҳарларида ҳам алоҳида шафқаncизлик билан амалга оширилди. Губа туманида 2007 йилда аниқланган оммавий қабристон арманлар томонидан содир этилган геноциднинг яққол далилидир.

Озарбайжон Халқ Жумҳурияти 1918 йил 15 июлда ушбу фожеани ўрганиш мақсадида Фавқулодда тергов комиссиясини ташкил этиш ҳақида қарор қабул қилди.

Комиссия далиллар асосида тинч аҳолига қарши турли жиноятларда айбланган 194 шахсга нисбатан жиноят иши қўзғатди, Бокуда 24 нафар ва Шамахада тахминан 100 нафар шахс ҳибсга олинди.

1919 ва 1920 йилларда ушбу геноцид содир бўлган сана — 31 март Озарбайжон Халқ Жумҳурияти томонидан Умуммиллий мотам куни сифатида нишонланди.

АХCнинг қулаши геноцид айбдорларини тўлиқ жазолаш жараёнини якунига етказишга имкон бермади. Совет ҳокимиятининг ўрнатилиши ва ундан кейинги воқеалар барчамизга маълум.

Геноцид қурбонлари хотирасини чуқур ҳурмат билан ёд этамиз ҳамда Ватан тупроғи йўлида жон фидо қилган шаҳидларимиз руҳи олдида бош эгамиз.